تعهد نامه
مجله پژوهش در بهداشت محیط

مجله پژوهش در بهداشت محیط

بررسی تجربی اثرات انتشار بنزن و تولوئن ناشی از واحدهای پتروشیمی عسلویه بر کیفیت هوا

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان
1 خ-شهدا-خ سیادتی سیادتی4-ب4
2 موسسه آموزش عالی خرد، بوشهر، ایران
10.22038/jreh.2026.98964.1762
چکیده
زمینه و هدف: انتشار ترکیبات بنزن، تولوئن، اتیل‌بنزن و زایلن (BTEX) از صنایع پتروشیمی به دلیل خطرات بهداشتی مانند سرطان‌زایی بنزن (گروه ۱ IARC) و سمیت سیستم عصبی سایر ترکیبات، از چالش‌های اصلی بهداشت محیط است. این مطالعه با هدف تعیین غلظت، الگوی مکانی-فصلی، منشأ انتشار و اثر پارامترهای هواشناسی بر ترکیبات BTEX در حاشیه یک مجتمع پتروشیمی تولید پلی‌استایرن در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس (عسلویه) انجام شد.

مواد و روش‌ها: نمونه‌برداری فعال هوا با استفاده از لوله‌های جاذب کربن فعال و پمپ با دبی ۰/۲ لیتر بر دقیقه در ۴ ایستگاه در ۴ ایستگاه مرزی (شمال، جنوب، شرق، غرب) طی ۳ فصل بهار، تابستان و پاییز سال ۱۴۰۴ (در مجموع ۲۴ نمونه ۸ ساعته) صورت گرفت. استخراج با دی‌سولفید کربن (CS2) و آنالیز با کروماتوگرافی گازی مجهز به آشکارساز یونش شعله‌ای (GC-FID) بر اساس روش NIOSH 1501 انجام شد. تحلیل‌های آماری شامل آزمون ANOVA یک‌طرفه، آزمون تعقیبی توکی و همبستگی پیرسون در سطح معناداری ۰/۰۵ اجرا گردید.

یافته‌ها: میانگین کل غلظت ΣBTEX برابر 90/4 میکروگرم بر مترمکعب بود. اتیل‌بنزن (51/22 میکروگرم بر مترمکعب؛ 56/7 درصد) و تولوئن (38/05 میکروگرم بر مترمکعب؛ 42/1 درصد) بیش از 98/8 درصد از کل آلاینده‌ها را تشکیل دادند، در حالی‌که سهم بنزن تنها 1/2 درصد (میانگین 1/10 میکروگرم بر مترمکعب) بود و زایلن زیر حد آشکارسازی (کمتر از 0/1 میکروگرم بر مترمکعب) قرار داشت. بیشترین غلظت مکانی در ایستگاه جنوبی (94/4 میکروگرم بر مترمکعب) و شمالی (84/3 میکروگرم بر مترمکعب) ثبت شد. غلظت کل روند نزولی معناداری از بهار (119/8 میکروگرم بر مترمکعب) به تابستان (91/2 میکروگرم بر مترمکعب) و پاییز (60/1 میکروگرم بر مترمکعب) نشان داد. تغییرات فصلی تولوئن (0/003=p و 7/79=(2،21)=F) و اتیل‌بنزن (001/0>P، 59/18=(21,2)F) کاملاً معنادار بود، اما برای بنزن معنادار نگردید (089/0=P، 72/2=(21,2)F) همبستگی منفی و معناداری بین غلظت آلاینده‌ها و میزان بارش مشاهده شد (01/0>P، 75/0-=r) نسبت تولوئن به بنزن (6/34 (T/B= به‌طور قاطع منشأ صنعتی و پتروشیمیایی آلاینده‌ها را تأیید کرد.

نتیجه‌گیری: اگرچه غلظت بنزن پایین‌تر از حد مجاز سالانه ملی (۵ میکروگرم بر مترمکعب) بود، اما با توجه به عدم وجود آستانه ایمنی WHO برای بنزن و سهم بالای اتیل‌بنزن و تولوئن، کنترل انتشار در منبع پتروشیمی و پایش مستمر حاشیه‌ای برای حفاظت از ساکنان نواحی مسکونی مجاور ضروری است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Experimental Investigation of the Effects of Benzene and Toluene Emissions from Assaluyeh Petrochemical Units on Air Quality

نویسندگان English

omid najmabadi 1
nahid hajeb 2
1 no
2 Kherad Institute of Higher Education, Bushehr, Iran
چکیده English

This study aimed to determine the concentration, spatial-seasonal distribution, dominant emission source, and meteorological drivers of BTEX compounds (benzene, toluene, ethylbenzene, and xylene) around a polystyrene-producing petrochemical complex in Asaluyeh, Iran. The significance of the issue stems from benzene's classification as an IARC Group 1 carcinogen and the broader toxicological effects of the BTEX group. Active air sampling using activated-charcoal sorbent tubes was conducted at four fenceline stations (North, South, East, and West) over three seasons—spring, summer, and autumn 1404/2025—yielding 24 samples in total, with analysis performed by GC-FID following NIOSH Method 1501. Statistical analysis included one-way ANOVA, Tukey's HSD post-hoc test, and Pearson correlation. Mean overall ΣBTEX was 90.4 µg/m³, with toluene (43.2%) and ethylbenzene (55.2%) as dominant contributors, while benzene accounted for only 1.2% (mean 1.12 µg/m³). The southern station showed the highest and the northern station the lowest concentrations. BTEX declined significantly from spring to summer and autumn, correlating negatively with precipitation (r=-0.75, p<0.01). A toluene-to-benzene ratio of 34.9 strongly confirmed an industrial, rather than traffic-related, emission source. Ultimately, although mean benzene concentrations remained below the national permissible limit, the absence of a WHO-defined safe threshold and the substantial contribution of toluene and ethylbenzene underscore the need for source-level emission control and continuous monitoring.

کلیدواژه‌ها English

BTEX compounds
Benzene
Toluene-to-benzene ratio
Industrial air pollution
Asaluyeh

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 مهر 1405